Koreya həyat fəlsəfəsi və təhsil
Hər bir xalqın əsrlər boyu formalaşan, onun dünyagörüşünü, münasibətlərini və həyata yanaşmasını əks etdirən özünəməxsus mənəvi dəyərləri vardır. Koreya mədəniyyətində insanın daxili dünyasını və başqaları ilə münasibətlərini anlamağa kömək edən “nunçi”( başqalarını anlamaq və emosional həssaslıq), “han”( ağrı, məyusluq və çətinliklərin dərk edilməsi) və “jeong” (mənəvi bağlılıq və qayğı mədəniyyəti) anlayışları bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu anlayışları vahid, rəsmi həyat fəlsəfəsinin üç dəyişməz qaydası kimi deyil, Koreya cəmiyyətinin tarixi və mədəni təcrübəsində formalaşmış, bir-biri ilə əlaqəli, mənəvi-emosional anlayışlar kimi nəzərdən keçirmək daha doğrudur. Onların təhsil və tərbiyə prosesinə tətbiqi uşaqların və gənclərin sosial-emosional inkişafını daha dərindən anlamağa kömək edə bilər.
Nunçi insanların hisslərini, niyyətlərini və sosial vəziyyətini müşahidə edərək anlaması bacarığıdır. Bu anlayış yalnız deyilən sözlərə deyil, səs tonuna, üz ifadələrinə, susqunluğa və davranışdakı dəyişikliklərə diqqət yetirməyi də nəzərdə tutur. Nunçi sosial mühitə uyğun davranmaq və qarşılıqlı anlaşmanı qorumaq baxımından əhəmiyyətlidir.
Koreya təhsil mühitində bu anlayış müəllimlə şagird, eləcə də şagirdlərin öz aralarındakı münasibətlər kontekstində nəzərdən keçirilə bilər. Məsələn, şagird müəllimin izah tərzini, sinifdəki ümumi əhval-ruhiyyəni və digər şagirdlərin reaksiyalarını müşahidə edərək davranışını tənzimləyə bilər. Eyni zamanda, diqqətli müəllim şagirdin dərsdə əvvəlki kimi iştirak etmədiyini və ya sinif yoldaşlarından uzaqlaşdığını görərək onun vəziyyəti ilə maraqlana bilər.
2023-cü ildə Korea Journal of Counseling jurnalında dərc olunan tədqiqat nunçi ilə emosiyaların tənzimlənməsi arasındakı əlaqəni araşdırıb. Universitet tələbələrinin iştirakı ilə aparılan bu tədqiqat nunçinin emosional proseslər kontekstində də öyrənilməsinin əhəmiyyətini göstərir. Bu nəticələri təhsil mühitinə tətbiq edərkən ehtiyatlı olmaq vacibdir: tədqiqat birbaşa məktəb şagirdlərinin akademik uğurunu ölçməsə də, emosional həssaslığın və sosial vəziyyətləri anlamağın təhsil münasibətlərindəki rolunu müzakirə etmək üçün elmi əsas yaradır.
Bununla belə, nunçinin təhsildə əhəmiyyəti şagirdlərin müəllimin gözləntilərinə kor-koranə uyğunlaşması demək deyil. Əksinə, sağlam təhsil mühitində başqalarını anlamaq bacarığı uşağın öz fikrini ifadə etmək və sual vermək azadlığı ilə tarazlaşdırılmalıdır.
Jeong Koreya mədəniyyətində zaman keçdikcə formalaşan emosional bağlılığı, qayğını və insanlar arasında yaranan mənəvi yaxınlığı ifadə edir. Bu bağlılıq yalnız ailə və dostluq münasibətlərində deyil, uzun müddət birlikdə fəaliyyət göstərən kollektivlərdə də meydana çıxa bilər. Təhsil mühitində jeong anlayışını müəllimlə şagird arasında etimada əsaslanan münasibətlər və məktəb kollektivində qarşılıqlı dəstək vasitəsilə anlamaq mümkündür.
Müəllimin təhsilalanların yalnız qiymətlərinə deyil, onun maraqlarına, çətinliklərinə və fərdi xüsusiyyətlərinə də diqqət yetirməsi uşağın məktəbə bağlılığını gücləndirə bilər. Eyni şəkildə, şagirdlərin bir-birinə yardımı, yeni sinif yoldaşlarını kollektivə qəbul etməsi və ortaq layihələrdə əməkdaşlığı məktəbdə həmrəylik mühitinin yaranmasına şərait yaradır.
Jeong anlayışının Koreya fəlsəfəsi və dini ənənələri ilə əlaqəsi Lyusi Hyekyung Jeenin “Emotions in Korean Philosophy and Religion” adlı elmi toplusunda araşdırılıb. Bu yanaşma jeongun sadəcə xoş münasibət deyil, insanlar arasındakı bağlılığı və qarşılıqlı əlaqəni anlamaq üçün əhəmiyyətli mədəni anlayış olduğunu göstərir.
Bu baxımdan, jeong təhsil haqqında düşünərkən mühüm sual ortaya qoyur: Məktəb yalnız bilik və qiymətlərin əldə olunduğu bir müəssisə deyil, həm də gənclərin özlərini qəbul edilmiş və dəyərli hiss etdikləri sosial mühit olmalıdırmı? Akademik nailiyyətlərin vacib olduğu Koreya kimi rəqabətli təhsil mühitlərində bu sual xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şagirdin uğursuzluq zamanı alçaldılmadan dəstəklənməsi, müəllimlə ünsiyyətdə özünü təhlükəsiz hiss etməsi və yaşıdlarından kömək ala bilməsi onun təhsil təcrübəsini daha sağlam edə bilər. Uşaqlar və yeniyetmələr inkişaf dövründə müxtəlif çətinliklərlə qarşılaşırlar. İmtahan uğursuzluğu, dostluq münasibətlərinin pozulması, ailədaxili gərginlik, sosial təzyiq və özünü başqaları ilə müqayisə etmək onların emosional vəziyyətinə təsir göstərə bilər. Bu hisslərə əhəmiyyətsiz yanaşmaq əvəzinə, uşağın yaşadıqlarını anlamaq və ona öz emosiyalarını ifadə etmək imkanı vermək vacibdir.
Koreya mədəniyyətinin mürəkkəb anlayışlarından biri olan han uzunmüddətli kədər, məyusluq, haqsızlıq və ifadə olunmamış emosional ağrı ilə əlaqələndirilir. Bu anlayış Koreyanın tarixi təcrübəsi, ədəbiyyatı və incəsənəti ilə sıx bağlıdır. Hanı bütün koreyalıların eyni şəkildə yaşadığı dəyişməz xüsusiyyət kimi deyil, müəyyən tarixi və mədəni təcrübələrin ifadəsi kimi nəzərdən keçirmək daha doğrudur.
Təhsil sistemi yalnız yüksək nəticələrə yönəldikdə şagirdin yaşadığı emosional çətinliklər diqqətdən kənarda qala bilər. Bu səbəbdən, məktəblərdə səhvlərin öyrənmənin təbii hissəsi kimi qəbul edilməsi, şagirdlərin öz hisslərini ifadə edə bilməsi və zərurət yarandıqda psixoloji dəstək alması vacibdir. Müəllimin uğursuzluğu uşağın şəxsiyyətinin göstəricisi kimi təqdim etməməsi, valideynlərin isə nəticələrlə yanaşı, uşağın rifahına da diqqət yetirməsi bu baxımdan əhəmiyyətlidir.
Han anlayışı burada hazır psixoloji diaqnoz və ya təhsil problemi üçün izah deyil. O, daha çox insanın çətin təcrübələrinin görünən nəticələrindən əlavə, daxilində yaşadığı hissləri də nəzərə almağın vacibliyini xatırladan mədəni perspektivdir.
Koreya həyat fəlsəfəsində nunçi, jeong və han anlayışları insanın başqaları ilə münasibətlərini, mənəvi bağlılığını və emosional təcrübələrini anlamağa kömək edir. Bu anlayışların təhsil kontekstində araşdırılması müəllim-şagird münasibətlərinə, məktəb kollektivində qayğı mədəniyyətinə və akademik təzyiqin gənclərin həyatına təsirinə daha geniş prizmadan baxmağa imkan verir.
Təhsil yalnız bilik və nailiyyətlər yaratmamalı, həm də insanın hisslərini tanımasına, başqalarını anlamasına və özünü dəyərli hiss etməsinə şərait yaratmalıdır. Koreya mədəniyyətinin bu üç anlayışı insanı məhz belə bir sual üzərində düşünməyə dəvət edir: gəncləri gələcəyə hazırlayarkən onların yalnız nə öyrəndiklərinə deyil, necə yaşadıqlarına da diqqət yetirm
